De meeste mensen staan er in deze tijd, waarin er steeds meer wordt gecremeerd in plaats van begraven, niet zo bij stil. En dat kun je ook ter plaatse goed zien. In 2019 is in opdracht van de gemeente Coevorden, een rapport geschreven over Schoonoords begraafplaats. In dit rapport wordt geconcludeert, dat vooral het oudste gedeelte van de begraafplaats, dat is het deel dat het dichtst tegen de voormalige zuivering ligt, een monumentaal karakter heeft. Sinds 2025 is een groep vrijwilligers met enige regelmaat actief op de begraafplaats.
In het rapport wordt uitvoerig benoemd dat de grafcultuur, bebouwing en aanleg op de één of andere manier gebaseerd zijn op politieke, bestuurskundige én door traditie ingegeven keuzes. Geloofsopvattingen speelden een belangrijke rol en kwamen tot uiting in de symboliek en de wijze van begraven. De gemeente Sleen heeft nooit geruimd, dus alle graven zijn nog aanwezig. Wel zijn helaas vele grafmonumenten verdwenen in de loop der tijd.
De begraafplaats bevat veel objecten die van waarde zijn voor de sociaal historische en funeraire geschiedenis van het dorp. Die waarde zit niet alleen in de betekenis van personen die er begraven liggen, maar ook in de sobere toepassing van materialen, vormgeving en symboliek. De begraafplaats is zelfs uniek in Nederland, voor wat betreft een graf met liefst vier (verwaarloosde) graftrommels (Louwe Louwes).
De geschiedenis van inmiddels ruim 175 jaar Schoonoord vindt je terug op de begraafplaats. Maar dat historische karakter wordt langzamerhand wel steeds meer teniet gedaan. In het verleden zijn keuzes gemaakt die de oorspronkelijke waarden deels hebben aangetast waarbij geen rekening is gehouden met de historische waarden. Vergrassing van veel oorspronkelijke paden is daar een voorbeeld van.In de rapportage wordt de aanbeveling gedaan om het oudste deel van de begraafplaats aan te wijzen als gemeentelijk monument. Het is aan de gemeente om daarover te beslissen.
Van veel van de nog aanwezige particuliere graven voor onbepaalde tijd, staan geen rechthebbenden (eigenaren) meer op papier. De administratie voor wat betreft de eigendomsrechten van de graven blijkt namelijk jarenlang slecht bijgehouden te zijn. Daarom willen we proberen zoveel mogelijk graven weer op naam van een nazaat te krijgen en op die manier een contactadres, voor afspraken over bijvoorbeeld onderhoud. Ook de gemeente wil graag zoveel mogelijk contactadressen achterhalen. Veel van de graven zijn zogenaamde ‘gemeentegraven’. Omdat vroeger iedereen begraven werd, maar niet iedereen de kosten kon dragen, werd dat door de gemeente betaald. Deze graven werden voor 10 jaar uitgegeven maar bleven dus eigendom van de gemeente.
Veel graven, vooral de oude, worden weinig, of zelfs helemaal niet meer bezocht. Daarom hebben we als stichting een werkgroep opgezet, die in 2025 een start gemaakt heeft om te proberen met elkaar de begraafplaats weer zijn karakter terug te geven, uiteraard in overleg met de gemeente. Hierbij kun je denken aan werkzaamheden als het graven ontdoen van onkruid, het schoonmaken van zerken, eventueel bijwerken van letters, enz. Daarom zijn we zoveel mogelijk rechthebbenden nodig die toestemming geven voor de noodzakelijke werkzaamheden. Restauratie van graftrommels is zeer dringend noodzakelijk.
Er is inmiddels heel veel onderzoek gedaan. Zo is er een inventarisatie van de oude begraafplaats en een plattegrond gemaakt met de locatie van de nog aanwezige graven (handig voor historisch onderzoek, maar ook handig voor mensen die een bepaald graf zoeken). De locatie van verdwenen graven wordt onderzocht. Uit een fotovergelijking van 2019 met 2024 blijkt al dat in 5 jaar tijd alweer een aantal zerken zijn verdwenen. Genoeg te doen dus, om zoveel mogelijk te behouden en te herstellen en van de oude begraafplaats weer een toonbaar wandelpark te maken.