Jacob Pot werd geboren op 5 januari 1919 in Niekerk (gemeente Oldekerk), als 4e kind van de arbeider Roelf Pot en Antje Boerema. Jacob groeide op met een zuster en 2 broers. Hij was één van de honderduizenden Nederlanders die bij de mobilisatie in 1939 onder de wapenen werden geroepen en werd ingedeeld bij de 1e compagnie van het 1e regiment Grensbataljon (1-1-GB) onder de kapitein E.Lindeboom. Hij sneuvelde als enige Nederlandse soldaat op 10 mei 1940 bij een kort maar hevig gevecht ter hoogte van de NH kerk.
Grensbataljon
De grensbataljons waren de 1e Nederlandse verdedigingslinie langs de Duitse grens. De ruim 250 manschappen van het 1-1-GB waren verantwoordelijk was voor het hele gebied van Ter Apel tot aan de Emmererfscheidenveen. Het 1-1-GB, waren de eersten in onze omgeving die met de Duitse inval te maken kregen. Het gehele 1e grensbataljon telde ruim 800 manschappen, verdeeld aan de Drents – Duitse grens van Ter Apel tot Coevorden en stond onder commando van de majoor H.W.G.R. Dietz. Alleen de mannen van het 1-1-GB, en dan ook nog alleen diegenen die op de terugtocht vanuit Ter Apel, Schoonoord bereikt hadden, waren betrokken bij de gevechten bij Schoonoord. Eén van hen dus de soldaat Jacob Pot.
Het onderdeel was dus niet gelegerd rond Schoonoord. Er zaten tijdens de mobilisatie echter wél Nederlandse soldaten, omdat Schoonoord onderdeel was van de Q-linie, de 2e verdedigingslinie tegen de Duitsers. Dat waren manschappen van de 2e compagnie, van het 1e bataljon van het 36e regiment infanterie, afgekort 2-1-36RI. Deze compagnie, van ruim 250 man, stond onder bevel van de kapitein J.L.Suk en zaten niet alleen in Schoonoord, maar vooral bij de bruggen over de kanalen. Bij Borger, Buinerveen en Eeserveen, Odoornerveen, ’t Haantje en bij de brug Sleenerstroom bij Noord-Sleen. In Schoonoord zat alleen de commandogroep van kapitein Suk, die zijn commandopost had in de OL school aan de Kerklaan. Zijn ongeveer 40 mannen waren ondergebracht in het jeugdgebouw achter de NH Kerk.
Duitse inval
Hoe kwam Jacob Pot dan in Schoonoord? In de nacht van 9 op 10 mei rond half vier s’nachts trokken de Duitse troepen massaal over de volle breedte van de grens over. Rond vijf uur ‘s ochtends bleek dat Klazienaveen, Barger-Compascuum, EmmerCompascuum én Munsterscheveld al door Duitse troepen waren overrompeld. Bij Ter Apel, waar ook Jacob Pot zat, was geen enkele aanval door Duitse troepen geweest. De Duitsers meden dus heel tactisch de sterkste posities. Omdat de Nederlanders bij Ter Apel afgesneden dreigden te worden, moest kapitein Lindeboom zich met zijn mannen dan ook met grote spoed terugtrekken op de Q-lijn bij Schoonoord. Rond zes uur ‘s ochtends vertrok de commandogroep van het 1-1-GB uit Ter Apel met gevorderde openbaar vervoer bussen van het autopark Bergman. De communicatie was echter zeer slecht waardoor het onderdeel direct al niet meer compleet was. Via allerlei achterlangswegen kwamen ze om 7.00 aan bij Westenesch en rond 8.00 kwam de commando groep van de kapitein in Schoonoord aan. Op datzelfde tijdstip melden de mannen van 2-1-36RI bij de brug t’Haantje dat er 3 Duitse pantserwagens in zicht waren, die echter al vrij snel weer terugtrokken. Hieruit werd wel de conclussie getrokken dat Emmen al bezet was. Rond 10.00 werd een grote groep van ruim 400 Duitsers gezien die vanuit Klijndijk optrokken richting Oranjekanaal. Ook bij NoordSleen werd toen melding gemaakt van een grote groep Duitsers, daar met pantserwagens.
Gevecht Schoonoord
In Schoonoord kwam rond 9.30 nog een groep van 1-1-GB aan (2e lt.Kervink) en als laatste om 10.30 nog een 3e groep met de sergeant Sluik die in Ter Apel bij het postkantoor had gezeten. Beide groepen waren op eigen gelegenheid lopend, met fietsen, of gecharterde boerenwagens of vrachtwagens. via achterwegen of door de velden richting Schoonoord getrokken. Naderhand bleek dat ruim de helft van de 250 manschappen van kapitein Lindeboom door de Duitsers gevangen waren genomen. De groep van sergeant Sluik werd in stelling gebracht bij de NH kerk, waar toen uiteindelijk 40 man lagen, waaronder Jacob Pot. Rond 10.00 waren de eerste Duitse cavalerie eenheden het Oranjekanaal overgestoken. Ze trokken niet alleen langs het kanaal naar Schoonoord maar vooral ook dwars door de landerijen langs de wijken richting de Slenerweg. Een groep van 12 Duitsers had bezit genomen van de brug over de Maatschappijwijk, die niet opgeblazen was omdat het geen deel uitmaakte van de Qlinie. Nadat de Duitsers daar versterking hadden gekregen trokken ze rond 11.00 uur op richting Schoonoord en stootten daar op de wegversperring bij de NH kerk. Daar werd nog even kort maar hevig gevochten. De Nederlanders kregen al voor 12.00 orders om te vertrekken met de op de Oude Molenstraat gereedstaande auto’s richting Westerbork.
Jacob Pot sneuvelde dus als enige Nederlander bij dat korte gevecht van 40 soldaten tegen ruim 100 Duitsers, tussen 11.00 en 12.00 uur, vlak voor de NH kerk. De EHBO-ers Hennie Eilert en Aaltje de Lange zijn, volgens het dagboek van Hennie Eillert nog ter plaatse geweest, maar konden niets meer doen. Zijn lichaam werd bij vertrek van de troepen achtergelaten. Het sneuvelen van Jacob staat weliswaar geregistreerd, maar in Schoonoord is het daar ook bij gebleven. Hij wordt niet apart geëerd, nergens genoemd, er is geen gedenk- of herdenkingsplek. De officiele overlijdensakte op aangifte van de veldwachter Arie Versluis geeft als overlijdenstijd 8.00 uur aan ‘vanuit eigen wetenschap kennis dragende’, terwijl er op dat tijdstip in Schoonoord nog geen Duitser te bekennen was.
Ook de begraafakte van de gemeente Sleen klopt niet, daar staat dat hij onderdeel uitmaakte van het 12e regiment infanterie, terwijl hij deel uitmaakte van het 1-1-GB. Achteraf opgemaakte akte’s zijn dus niet 100% betrouwbaar. Jacob Pot werd op 11 mei 1940 op de begraafplaats van Schoonoord begraven in vak 11, graf nr.20 (bij de pijl). Ruim 3 maand later, op drie augustus 1940, werd het lichaam opgegraven en werd hij op de begraafplaats in Niekerk herbegraven. Op dezelfde grafplek in Schoonoord (11-20) werd begin november de op 26 oktober 1940 overleden Feitse Kootstra begraven.
In 1984 was overleg met de familie over de toekomst van het graf. Hij had overgebracht kunnen worden naar het ereveld in Rhenen. Op verzoek van de familie bleef hij echter in Niekerk en werd het graf gerestaureerd naar uniform model van de Nederlandse oorlogsgraven. Het graf wordt onderhouden door de oorlogsgravenstichting.
